Podstawowe obowiązki producenta maszyny określone są w dyrektywie maszynowej 98/37/WE. W 2006 roku opublikowana została dyrektywa 2006/42/WE będąca nowelizacją dyrektywy 98/37/WE. Państwa członkowskie UE zobowiązane są do stosowania dyrektywy 2006/42/WE zamiast dyrektywy 98/37/WE od dn. 29 grudnia 2009 r. Dyrektywa ta w załączniku I, p. 1 wymaga:

1. Producent maszyny lub jego upoważniony przedstawiciel musi zapewnić przeprowadzenie oceny ryzyka w celu określenia wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, które mają zastosowanie do maszyny; zatem maszyna musi być zaprojektowana i wykonana z uwzględnieniem wyników oceny ryzyka.

Za pomocą iteracyjnego procesu oceny ryzyka i zmniejszania ryzyka, o którym mowa powyżej, producent lub jego upoważniony przedstawiciel:

• okreÅ›la ograniczenia dotyczÄ…ce maszyny, w tym zamierzonego używania i możliwego do przewidzenia w uzasadniony sposób niewÅ‚aÅ›ciwego jej użycia,
• okreÅ›la zagrożenia, jakie może stwarzać maszyna i zwiÄ…zane z tym niebezpieczne sytuacje,
• szacuje ryzyko, biorÄ…c pod uwagÄ™ stopieÅ„ możliwych obrażeÅ„ lub uszczerbku na zdrowiu i prawdopodobieÅ„stwo ich wystÄ…pienia,
• ocenia ryzyko, majÄ…c na celu ustalenie czy wymagane jest zmniejszenie ryzyka, zgodnie z celem niniejszej dyrektywy,
• eliminuje zagrożenia lub zmniejsza ryzyko zwiÄ…zane z takimi zagrożeniami poprzez zastosowanie Å›rodków ochronnych, zgodnie z hierarchiÄ… ważnoÅ›ci ustanowionÄ… w sekcji 1.1.2.b Dyrektywy).

1.1.2 b) Przy wybieraniu najwłaściwszych metod producent lub jego upoważniony przedstawiciel musi stosować następujące zasady, według podanej kolejności:

• wyeliminowanie lub zminimalizowanie ryzyka, tak dalece jak jest to możliwe (projektowanie i wykonywanie maszyn bezpiecznych z samego zaÅ‚ożenia);
• podjÄ™cie koniecznych Å›rodków ochronnych w zwiÄ…zku z ryzykiem, którego nie można wyeliminować;
• informowanie użytkowników o ryzyku resztkowym, spowodowanym jakimikolwiek brakami w przyjÄ™tych Å›rodkach ochronnych, wskazanie, czy konieczne jest szczególne przeszkolenie oraz okreÅ›lenie potrzeby stosowania Å›rodków ochrony osobistej.

Wymagania te znajdują także odzwierciedlenie w zakresie dokumentacji wymaganej od producenta maszyny. Dokumentacja ta, określona w Załączniku VII do dyrektywy, powinna zawierać, między innymi:

• dokumentacjÄ™ oceny ryzyka przedstawiajÄ…cÄ… zastosowanÄ… procedurÄ™, zawierajÄ…cÄ…:

• i) wykaz zasadniczych wymagaÅ„ w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeÅ„stwa, które majÄ… zastosowanie do maszyny;
• ii) opis Å›rodków zapobiegawczych wdrożonych w celu wyeliminowania rozpoznanych zagrożeÅ„ lub zmniejszenia ryzyka oraz, w stosownych przypadkach, wskazanie ryzyka resztkowego zwiÄ…zanego z maszynÄ…,

• zastosowane normy i inne specyfikacje techniczne, wskazujÄ…ce zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeÅ„stwa objÄ™te tymi normami,
• wszelkie sprawozdania techniczne podajÄ…ce wyniki wszystkich badaÅ„ przeprowadzonych albo przez producenta albo przez jednostkÄ™ wybranÄ… przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela.

Tak więc konieczność prowadzenia oceny ryzyka przez projektanta maszyny wynika nie tylko z dobrej praktyki inżynierskiej, ale stanie się obligatoryjnym wymaganiem przepisów określających zasady dopuszczenia maszyny na rynek.

Szczególne znaczenie ma wytworzenie wÅ‚aÅ›ciwej dokumentacji z wszystkich dziaÅ‚aÅ„ zwiÄ…zanych z ocenÄ… ryzyka, prowadzonych przez projektanta. Dlatego też w CIOP-PIB podjÄ™to projekt PRO-M, majÄ…cy na celu opracowanie oprogramowania wspierajÄ…cego prowadzenie oceny ryzyka, ale także generujÄ…cego stosowne dokumenty, uwzglÄ™dniajÄ…c wymienione wyżej wymagania. Projekt ten realizowany jest przez konsorcjum w którego skÅ‚ad wchodzÄ… czÅ‚onkowie Centrum Zaawansowanych Technologii „Technology Partners”:

• Centralny Instytut ochrony Pracy - PaÅ„stwowy Instytut Badawczy - koordynator i beneficjent projektu,
• Centrum Mechanizacji Górnictwa KOMAG,
• Centralny OÅ›rodek Badawczo - Rozwojowy opakowaÅ„ COBRO,
• Instytut Obróbki Plastycznej INOP,
• Instytut Zaawansowanych Technologii Wytwarzania IZTW,
• Instytut Odlewnictwa IOD,
• Fundacja Partnerstwa Technologicznego Technology Partners.

Projekt uzyskaÅ‚ dofinansowanie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ze Å›rodków Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost KonkurencyjnoÅ›ci PrzedsiÄ™biorstw”, dziaÅ‚anie 1.4: Wzmocnienie współpracy miÄ™dzy sferÄ… badawczo – rozwojowÄ…, a gospodarkÄ….

Opracowywane oprogramowanie ma strukturę modułową, pokazaną na poniższym rysunku 1. Całością działań prowadzonych przy ocenie ryzyka kieruje moduł główny. Analizy przeprowadzone na poziomie modułu głównego stanowią podstawę do podejmowania działań na poziomach modułów dotyczących poszczególnych zagrożeń. Moduły te określają sposób postępowania podczas oceny ryzyka związanego z tymi zagrożeniami oraz tworzą dokumentację tej oceny. Końcowym efektem stosowania programu będzie wygenerowanie dokumentacji niezbędnej do przeprowadzenia oceny zgodności wg dyrektywy 2006/42/WE.

Dokumentacja oceny ryzyka wskazywać będzie zastosowaną procedurę postępowania oraz uzyskane rezultaty. Dokumentacja ta, odpowiednio do badanej maszyny, zawiera:

• identyfikacjÄ™ maszyny,
• zaÅ‚ożenia dotyczÄ…ce dziaÅ‚ania maszyny,
• opisy zidentyfikowanych zagrożeÅ„ i sytuacji zagrożenia,
• opisy Å›rodków redukcji ryzyka zastosowanych w kolejnych etapach projektowania,
• informacje o ryzyku szczÄ…tkowym,
• wyniki oceny ryzyka.

Dokumenty te będą miały różną formę dla poszczególnych zidentyfikowanych zagrożeń. Jednak dokumentacja wytworzona w trakcie oceny ryzyka będzie stanowić jednolitą całość. Dlatego też wskazanym jest aby tworzone oprogramowanie umożliwiało łatwą formę zarządzania tworzeniem dokumentacji. Zarządzanie to odbywa się z poziomu modułu głównego.

Oprogramowanie przystosowane będzie do dalszej rozbudowy o moduły dotyczące kolejnych, w miarę potrzeb użytkowników systemu. Końcowa wersja systemu powstanie w lipcu 2008 r.