Projekt E4 – kierunek poprawy efektywności energetycznej wind, schodów i chodników ruchomych

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. (KAPE S.A.) powstała w roku 1994 w wyniku uchwały Sejmu RP w celu pełnienia funkcji krajowej agencji do spraw zrównoważonej polityki energetycznej. Uznana pozycja KAPE S.A. na rynku krajowym i europejskim, wieloletnie doświadczenie w realizacji projektów międzynarodowych, ugruntowane kontakty w ramach międzynarodowej sieci agencji oraz ekspertów, wysoki poziom wiedzy fachowej, doświadczona kadra, doskonała znajomość unijnych i krajowych uwarunkowań prawnych i ekonomicznych oraz programów, to walory pomocne w realizacji misji i celów KAPE S.A.

KAPE S.A. realizuje działania mające na celu racjonalne wykorzystanie energii, promocję i rozwój odnawialnych źródeł energii oraz zagadnień ochrony środowiska związanych z procesami energetycznymi. Inicjuje przedsięwzięcia związane z racjonalizacją wytwarzania, przesyłu i użytkowania energii. Prowadzi działalność edukacyjną, doradczą, ekspercką i szkoleniową oraz realizuje szereg programów międzynarodowych.

Problematyką efektywności energetycznej urządzeń dźwigowych zajmował się projekt E4 "Energooszczędne windy i schody ruchome", wykonywany przez KAPE S.A. wspólnie z partnerami konsorcjum z pięciu krajów europejskich w ramach programu Inteligentna Energia - Europa. W skład konsorcjum wchodzili:

• ISR-University of Coimbra, Portugalia, pełniący rolę koordynatora projektu oraz
• Fraunhofer-Gesellschaft zur Förderung der angewandten Forschung e.V. , Niemcy
• Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A., Polska,
• ENTE PER LE NUOVE TECNOLOGIE, L'ENERGIA E L'AMBIENTE, Włochy
• European Lift Association

Cel projektu to promocja wdrażania efektywnych energetycznie rozwiązań konstrukcyjnych w windach, schodach i chodnikach ruchomych w sektorach publicznym, usługowym i mieszkaniowym zarówno przy okazji modernizacji jak i w instalacjach w nowo wznoszonych budynkach.

Windy zużywają od 3 do 8 % całkowitej energii przeznaczonej na utrzymanie danego budynku i często w celu ograniczenia jej zużycia właściciele, zarządcy budynku w pierwszej kolejności wykonują prace związane z ochroną termiczną budynku tzw. termomodernizacją zapominając, że tam gdzie zainstalowane są dźwigi osobowe i towarowe, istnieje również ogromny potencjał oszczędności energetycznych.

Niemniej ważnym a nawet najważniejszym elementem jest bezpieczeństwo użytkowania dźwigów. Polska nie należy do krajów wiodących w zastosowaniu nowoczesnych, energooszczędnych technologii w branży dźwigowej. Modernizując wysłużony park dźwigów i wprowadzając odpowiednie regulacje prawne dotyczące nowych instalacji mamy okazję przyczynić się do poprawy sytuacji energetycznej kraju, zmniejszyć zagrożenie emisjami CO2 i zapewnić jednocześnie poprawę bezpieczeństwa przewozu użytkowników.

Ponad 30% końcowego zużycia energii elektrycznej przez społeczeństwa europejskie przepada na budynki sektorów publiczno-usługowego i mieszkaniowego. Związane jest to przede wszystkim z dążeniami do poprawy komfortu życia i pracy. Obecnie w krajach Unii Europejskiej -27 zainstalowanych jest ponad 4,8 mln wind i około 75 tys. schodów i chodników ruchomych. Szacuje się, że w sektorze mieszkaniowym zainstalowanych jest w Europie ponad 2,9 miliona wind co stanowi około 64% ogólnej ilości dźwigów. W sektorze usługowo-biurowym wielkość ta oceniana jest na 1,4 miliona (około 30 %) , a w przemyśle ta ilość wynosi zaledwie 180 tysięcy tj 4%. Zdecydowanie inna sytuacja dotyczy schodów i chodników ruchomych. Ponad 60 tysięcy zastosowana jest w sektorze handlowym a pozostała część związana jest bezpośrednio transportem publicznym tzn: dworce kolejowe i lotnicze, metro itd.

Na podstawie zdobytych doświadczeń w trakcie realizacji projektu E4 gdzie m.in. wykonano szereg (33 w Polsce a 98 razem z pozostałymi krajami partnerskimi) pomiarów parametrów energetycznych wind i schodów ruchomych podczas pracy jak również postojów tzw: okresu „standby”, można stwierdzić, że w przeważającej większości przypadków tylko do kilkunastu procent pobieranej energii elektrycznej zużywane jest na pracę dźwigu. Zjawisko takie występuje najczęściej w windach o małym natężeniu ruchu i szczególnie tam gdzie wyposażenie kabiny w urządzenie wentylacyjne, oświetlenie czy panel sterowniczy nie jest w odpowiedni sposób zarządzane. Oświetlenie jest jednym z systemów, które w największym stopniu wpływa na zużycie energii. Obecnie najczęściej stosowanymi źródłami światła w windach są żarówki ale z uwagi na ich bardzo niską wydajność świetlną rzędu 15 lm/W oraz krótki czas życia (750 – 2000 godzin) stosowanie tego typu źródeł powinno być ograniczane. Zastosowanie fluorescencyjnych źródeł światła w szczególności świetlówek kompaktowych CFL z uwagi na ich lepsze parametry oświetleniowe (wydajność świetlna około 50 lm/W i dużo dłuższy czas życia do 10 tys. godz. ) czy świetlówek liniowych, które osiągają wartość wydajności świetlnej do 100 lm/W i trwałość do 30 tys. godz. znacznie wzrosło. Z drugiej jednak strony zawartość rtęci w tego typu źródłach jest poważną barierą w ich perspektywicznym stosowaniu. Ponadto drgania mechaniczne windy podczas jazdy niekorzystnie wpływają na ich trwałość co jest przyczyną częstych awarii oświetlenia i ma niewątpliwie wpływ na koszty eksploatacyjne.

Jednakże zarówno przedsięwzięcia modernizacyjne wind i schodów ruchomych jak i działania na rzecz wprowadzania do produkcji nowych rozwiązań technologicznych napotyka na określone bariery hamujące takie wydawałoby się proste i celowe działania. Do najistotniejszych barier należy zaliczyć:

• Brak usystematyzowanej informacji nt. efektywnych rozwiązań technologicznych docierającej bezpośrednio do zarządców, decydentów czy operatorów wind i schodów w celu dokonania prawidłowej oceny danej technologii.
• Brak wiedzy tej grupy docelowej dot. metodyki oceny ekonomicznej poszczególnych rozwiązań technologicznych
• Ograniczone możliwości dopłat do modernizacji.
• Ograniczenia czasowe, często brak wystarczająco czasu do wykonania prawidłowej oceny technologii.
• Brak odpowiedniej ilości kapitału do wykonania pełnej analizy rynku wind i schodów ruchomych.

Zarówno windy jak i schody ruchome w odróżnieniu do produktów standardowych, są indywidualnym rozwiązaniem inżynieryjnym. Szczególnie windy są bardzo zróżnicowane pod względem konstrukcyjnym, gdzie dobór komponentów zależy od inwencji twórczej konstruktora. Istnieje na rynku bardzo duża gama komponentów szczególnie w obszarze sterowań czy oświetlenia. Dlatego istnieje ogromna potrzeba aby zarówno producenci komponentów jak i osoby bezpośrednio związane z tworzeniem nowych rozwiązań, mający wpływ na budowę danego obiektu w trakcie modernizacji, zwracali uwagę nie tylko na jak najniższe koszty produkcji czy modernizacji lecz także dążyli do poprawy efektywności energetycznej swoich rozwiązań.